Με τη Σοφία

Η χρυσή ολυμπιονίκης Σοφία Μπεκατώρου, πριν από μερικές ημέρες, καθήλωσε το πανελλήνιοόταν κατήγγειλε δημόσια περιστατικό σεξουαλικής κακοποίησης που υπέστη το 1998, απόπαράγοντα της Ελληνικής Ομοσπονδίας Ιστιοπλοΐας. Αξιοσημείωτο είναι, ότι η Σοφία επιλέγεινα καταγγείλει επίσημα το σε βάρος της συμβάν 22 έτη μετά την τέλεσή του, σε χρόνο πουπροφανώς και γνωρίζει ότι έχει επέλθει παραγραφή. Αντίστοιχα αξιοσημείωτο είναι βεβαίως καιτο γεγονός ότι 22 ολόκληρα χρόνια μετά το συμβάν, ο καταγγελλόμενος μετά από επτά (!!!) διαδοχικές θητείες της παράταξής του, εξακολούθησε να κατέχει θέση αντιπροέδρου στο εθνικόδιοικητικό όργανο για το άθλημα της ιστιοπλοΐας στην Ελλάδα, καθώς και τη θέση εκπροσώπουτης ιστιοπλοΐας στην Ελληνική Ολυμπιακή Επιτροπή. Είναι σαφές λοιπόν ότι η Σοφία δεν τοέκανε για να επιδιώξει την ποινική του καταδίκη. Το έκανε γιατί το χρωστούσε στον εαυτό τηςαλλά και για να πει στον οποιονδήποτε άνθρωπο έχει βιώσει κάτι αντίστοιχο, ότι αυτό μπορεί νασυμβεί στον καθένα, υπό την οποιαδήποτε ιδιότητά του, καθώς και ότι για το συμβάν αυτό δενφταις εσύ και κανένα όνειδος δεν πρέπει να σε επιβαρύνει. Δυστυχώς, η επιβεβαίωση στο κοινόμυστικό, ήρθε με το πλήθος καταγγελιών που ακολούθησε σε αρχές αλλά και στα μέσακοινωνικής δικτύωσης, για περιστατικά σεξουαλικής παρενόχλησης, από άτομα σε θέσηεπαγγελματικής, οικονομικής ή κοινωνικής ισχύος σε σχέση με τον παθόντα.

Τον ποινικό νομοθέτη ενδιαφέρει κάθε κάμψη της βούλησης του προσώπου στο πεδίο της γενετήσιας αυτοδιάθεσης 1. Τον Ιούνιο του 2019, με την ψήφιση του νέου ποινικού κώδικα, γιαπρώτη φορά το αρ. 336 Π.Κ. περί βιασμού διακρίθηκε σε δυο περαιτέρω μορφές, τη βαρύτερητου αρ. 336 παρ.1, όπου η βούληση του παθόντος κάμπτεται με εξαναγκασμό και συγκεκριμένα«με σωματική βία ή με απειλή σοβαρού και άμεσου κινδύνου ζωής ή σωματικής ακεραιότητας»και την ηπιότερη του αρ.336 παρ.5, όπου επιχειρείται γενετήσια πράξη «χωρίς τη συναίνεση»του παθόντος αλλά και χωρίς την ένταση της βίας της παρ.1.

Περαιτέρω, οι προσβολές της γενετήσιας ελευθερίας θα μπορούσαν να κατηγοριοποιηθούν μεκριτήριο τη βαρύτητα της πράξης που τελέστηκε, καθώς στον ποινικό κώδικα τιμωρείται ηεξαναγκασμένη ή χωρίς συναίνεση α) γενετήσια πράξη, δηλαδή η συνουσία και άλλες πράξειςμε την ίδια βαρύτητα (αρ. 336 παρ.2 Π.Κ.) και β) οι χειρονομίες γενετήσιου χαρακτήρα, δηλαδήήσσονος βαρύτητας πράξεις που προσβάλλουν τη γενετήσια αξιοπρέπεια του ανθρώπου αλλάδεν φτάνουν τη βαρύτητα της συνουσίας, όπως για παράδειγμα οι θωπείες του σώματος (αρ. 337Π.Κ.). Αξιοσημείωτο είναι ότι κατά το παρελθόν ο ποινικός κώδικας αναφερόταν σε «ασελγείς»πράξεις ή χειρονομίες, η λέξη αυτή όμως αντικαταστάθηκε το 2019 με τη λέξη «γενετήσιες»,καθώς κρίθηκε ότι η έννοια αυτή ορίζει τόσο τη διαδικασία της αναπαραγωγής (γένεσις), όσοκαι τις σχετικές ή παράλληλες με αυτήν πράξεις, διαθέσεις και ορμές 2 .

Ήδη όμως, από το 2010 ο νομοθέτης, σε συμμόρφωση με τις επιταγές της ευρωπαϊκήςνομοθεσίας, εισήγαγε μια διάταξη με αντικείμενο την σεξουαλική παρενόχληση στο πλαίσιο τηςεργασίας, κατά την οποία τότε τιμωρούνταν ως πλημμέλημα οι ασελγείς χειρονομίες ήπροτάσεις που αφορούν ασελγείς πράξεις εφόσον προσβάλλουν βάναυσα την αξιοπρέπεια άλλου στο πεδίο της γενετήσιας ζωής, από πρόσωπο εκμεταλλευόμενο την εργασιακή θέση τουπαθόντος ή τη θέση προσώπου που έχει ενταχθεί σε διαδικασία αναζήτησης θέσης εργασίας.

Σήμερα, στον ποινικό κώδικα που ψηφίστηκε τον Ιούνιο του 2019, προβλέπονται δυο διατάξειςσχετικά με τη σεξουαλική παρενόχληση στο πλαίσιο της εργασίας: α) Άρθρο 337 παρ.4 Προσβολή της γενετήσιας αξιοπρέπειας «4. Όποιος προβαίνει σε χειρονομίες γενετήσιουχαρακτήρα ή διατυπώνει προτάσεις για τέλεση γενετήσιων πράξεων σε πρόσωπο που εξαρτάταιεργασιακά από αυτόν ή εκμεταλλευόμενος την ανάγκη ενός προσώπου να εργαστεί, τιμωρείταιμε φυλάκιση έως τρία έτη ή χρηματική ποινή. Για την ποινική δίωξη απαιτείται έγκληση.» και Β) Άρθρο 343 Κατάχρηση σε γενετήσια πράξη « Με φυλάκιση τουλάχιστον δύο ετών καιχρηματική ποινή τιμωρούνται: α) όποιος υποχρεώνει άλλον σε επιχείρηση ή ανοχή γενετήσιαςπράξης, με κατάχρηση σχέσης εργασιακής εξάρτησης οποιασδήποτε φύσης, β) όποιοςυποχρεώνει άλλον σε επιχείρηση ή ανοχή γενετήσιας πράξης, εκμεταλλευόμενος την άμεσηανάγκη του να εργασθεί, γ) οι διορισμένοι ή οπωσδήποτε εργαζόμενοι σε φυλακές ή άλλακρατητήρια, σε αστυνομικές υπηρεσίες, σε σχολές, παιδαγωγικά ιδρύματα, νοσοκομεία, κλινικέςή κάθε είδους θεραπευτικά καταστήματα ή σε άλλα ιδρύματα προορισμένα να περιθάλπουνπρόσωπα που έχουν ανάγκη από βοήθεια αν, με κατάχρηση της θέσης τους, υποχρεώσουν σεγενετήσια πράξη πρόσωπο που έχει εισαχθεί σε αυτά τα ιδρύματα.»

Έτσι λοιπόν, έχουμε στον ποινικό κώδικα μια διαβάθμιση της έντασης της βίας πουχρησιμοποιείται για την κάμψη της βούλησης ενός προσώπου, ώστε να ανεχθεί ή να επιχειρήσειγενετήσια πράξη. Α) Η βαρύτερη μορφή κάμψης της βούλησης, είναι εκείνη του βιασμού με τηστενή έννοια του αρ. 336 παρ.1 Π.Κ., όπου γίνεται εξαναγκασμός με σωματική βία ή απειλήσοβαρού και άμεσου κινδύνου ζωής ή σωματικής ακεραιότητας για να επιχειρήσει ή να ανεχθείο παθών γενετήσια πράξη και απειλείται με κάθειρξη. Β) Όταν επιχειρείται γενετήσια πράξηχωρίς συναίνεση κατά το αρ. 336 παρ. 5 απειλείται κάθειρξη έως 10 έτη. Γ) Όταν ο παθώνυποχρεώνεται σε επιχείρηση ή ανοχή γενετήσιας πράξης με κατάχρηση εργασιακής εξάρτησηςκλπ περιπτώσεις αρ. 343 Π.Κ. απειλείται ποινή φυλάκισης τουλάχιστον δυο ετών και χρηματικήποινή, εκφεύγουμε δηλαδή από το κακούργημα, πρόκειται για πλημμέλημα. Από την ηπιότερητιμώρηση συνάγεται σαφώς, ότι όταν ο νομοθέτης εδώ λέει «υποχρεώνεται» εννοεί μιασυμπεριφορά πιο ήπια από την έλλειψη συναίνεσης, όπου εξωτερικά υπάρχει συναίνεση αλλάαυτή δεν αποτελεί προϊόν ελεύθερης βούλησης3 .

Η αλήθεια είναι ότι όταν εισήχθη στο άρθρο 336 Π.Κ. η ηπιότερη διάταξη της παρ. 5 περί «μησυναίνεσης», διατηρούσα τις επιφυλάξεις μου, καθώς θεώρησα ότι περισσότερο δημιουργείερμηνευτικά προβλήματα ως προς την έννοια της έλλειψης συναίνεσης παρά προσφέρειαρτιότερη προστασία, δεδομένου ότι υπάρχουν τα άρθρα του ποινικού κώδικα 338, 343 Π.Κ.που τιμωρούν αποτελεσματικά την κατάχρηση της αδυναμίας κάποιου να αντισταθεί σεγενετήσια πράξη, είτε λόγω κάποιας σωματικής ή διανοητικής αδυναμίας, είτε λόγω της σχέσηςεξάρτησης που έχει με τον θύτη. Οπωσδήποτε, εδώ τον καθοριστικό ρόλο θα έχει ο εφαρμοστήςτου δικαίου, ο οποίος καλείται να προσδώσει εμπειρικό περιεχόμενο και να εφαρμόσει τις ωςάνω διατάξεις, διακρίνοντας αν υπήρξε ποινικά κολάσιμη κάμψη της ελεύθερης βούλησης τουθύματος ή αν ένας άνθρωπος χωρίς να εξαναγκάζεται/υποχρεώνεται/εκδηλώνει έλλειψησυναίνεσης, ελεύθερα προβαίνει σε γενετήσιες πράξεις στο πλαίσιο του δικαιώματός του γιαγενετήσια αυτοδιάθεση, αποβλέποντας στην επίτευξη άλλης φύσεως στοχεύσεων.

Η αρχική ανακοίνωση της Ομοσπονδίας μετά την καταγγελία της Σοφίας Μπεκατώρου, μεπερισσή ωμότητα, επιβεβαίωσε τα όσα η ίδια κατήγγειλε για την έλλειψη υποστήριξής της απότην ίδια της την Ομοσπονδία. Ξεχνούν αυτοί οι κύριοι του ΔΣ, με την περιφρονητική τουςανακοίνωση, ότι οι γονείς δεν τους εμπιστεύονται τα παιδιά τους για να δηλώνουν ότι «εφόσονεμπίπτει στην αρμοδιότητά τους» θα πράξουν τα δέοντα. Εγώ θέτω ευθέως το ερώτημα, θα ήτανσήμερα η Σοφία Μπεκατώρου Ολυμπιονίκης, αν είχε καταγγείλει το περιστατικό; Ούσα σεδικαστική διαμάχη με τη διοίκηση της Ομοσπονδίας της, τα δέκα πιο παραγωγικά έτη της ζωήςτης ως αθλήτρια, μέσα στις δικαστικές αίθουσες να αναπαράγεται ξανά και ξανά αυτό που έζησεκαι στο τέλος, μάλιστα με το τότε νομικό πλαίσιο, με τον κίνδυνο να μη δικαιωθεί. Η κάθεΣοφία λοιπόν, σιωπεί γιατί έχοντας ήδη υποστεί τη βία επειδή βρισκόταν σε αδύναμη θέση σεσχέση με τον θύτη της, δεν ξέρει ακόμη κι αν ορθώσει το ανάστημά της, αν θα τα καταφέρει ναφτάσει στη δικαίωση. Νομίζω ότι όταν κάποιος υποστεί αυτής της μορφής τη βία, καταδικάζεταινα ζήσει μια ζωή με θάρρος και κουράγιο. Σοφία, μαζί σου.

1 Βλ. Α. Χαραλαμπάκης, ο Νέος Ποινικός Κώδικας, Νομική Βιβλιοθήκη 2019 σελ. 101

2 Βλ. ως άνω Α. Χαραλαμπάκης σελ. 103.

3 Βλ. ως άνω Α. Χαραλαμπάκης σελ. 102