Ένα νέο νομικό πλαίσιο για το θεσμό της υιοθεσίας

Το 2018 ψηφίστηκε ο ν. 4538/2018 με αντικείμενο τη βελτίωση, επιτάχυνση και θωράκιση της διαφάνειας στην διαδικασία αναδοχής και υιοθεσίας ανηλίκων παιδιών. Προς την κατεύθυνση αυτή συστήθηκε με τον ως άνω νόμο το «Εθνικό Συμβούλιο Αναδοχής – Υιοθεσίας – Ε.Σ.Αν.Υ.», του οποίου σκοπός είναι η αποϊδρυματοποίηση ανηλίκων παιδιών. Κατόπιν της ως άνω τροποποίησης της νομοθεσίας, προβλέπεται πλέον ότι ακολουθείται μια ενιαία διαδικασία για την επιλογή αναδόχου ή θετού γονέα, η οποία γίνεται ηλεκτρονικά. Όπως πληροφορούμαστε από την ιστοσελίδα https://www.anynet.gr/pubnr όπου παρέχεται αναλυτική πληροφόρηση για τις σχετικές διαδικασίες, είναι πάρα πολύ σημαντικό το γεγονός ότι όλα τα παιδιά που πρόκειται να δοθούν για αναδοχή ή υιοθεσία, που σήμερα ζουν σε ιδρύματα ή εγκαταλείπονται σε δημόσια νοσοκομεία και μαιευτήρια, εγγράφονται στα Μητρώα Ανηλίκων και αποκτούν υποχρεωτικά ηλεκτρονικό φάκελο της καταγωγής τους, ο οποίος συμπληρώνεται με ατομικό σχέδιο για την αποκατάστασή του. Κάθε παιδί με την ενηλικίωσή του μπορεί να αποκτήσει πρόσβαση στο φάκελο και να μάθει για την καταγωγή του. Μέχρι σήμερα μια πολύ σοβαρή δυσλειτουργία του συστήματος ήταν ότι οι ενδιαφερόμενοι έπρεπε να περιμένουν για πολύ μεγάλα χρονικά διαστήματα για να εκκινήσει η διαδικασία, ενώ με το νέο πλαίσιο, εκπαιδευμένοι και πιστοποιημένοι κοινωνικοί λειτουργοί του Συνδέσμου Κοινωνικών Λειτουργών Ελλάδος (Σ.Κ.Λ.Ε -Ν.Π.Δ.Δ.) δύνανται να την διεξαγάγουν, μειώνοντας έτσι θεαματικά τον χρόνο αναμονής.

Η σημαντικότερη καινοτομία από όλες είναι ότι θεσπίζονται ειδικά και στη συνέχεια Εθνικά Μητρώα Υποψηφίων Αναδόχων ή Υποψηφίων Θετών Γονέων στα οποία καταγράφονται με ενιαίο τρόπο, πανελλαδικά, οι οικογένειες ή και τα μεμονωμένα φυσικά πρόσωπα που ενδιαφέρονται να γίνουν ανάδοχοι ή θετοί γονείς. Τα Εθνικά Μητρώα εξασφαλίζουν ότι ο κάθε υποψήφιος ανάδοχος ή θετός γονέας μπορεί να αιτηθεί για παιδί ανάμεσα σε όλα τα παιδιά που αναζητούν οικογένεια, σε οποιοδήποτε μέρος της Ελλάδας, ανεξάρτητα από το που έχει υποβάλει την αίτησή του. Το πληροφοριακό σύστημα διασφαλίζει την ισονομία, αφού για κάθε παιδί αναζητείται ο κατάλληλος ανάδοχος ή θετός γονέας με απόλυτο σεβασμό στην σειρά προτεραιότητας που καθορίζεται από την εγγραφή στο Εθνικό Μητρώο Υποψηφίων Αναδόχων ή Θετών Γονέων αντίστοιχα.

Για τις υιοθεσίες συγκεκριμένα, ο ενδιαφερόμενος υποβάλει μία αίτηση στην ηλεκτρονική πλατφόρμα, αφού προηγουμένως ενημερωθεί για τον θεσμό της υιοθεσίας από τις κοινωνικές υπηρεσίες. Για τους ενδιαφερόμενους που είναι παντρεμένοι απαιτείται η συναίνεση του συζύγου τους, ενώ αυτήν την στιγμή δεν προβλέπεται η υιοθεσία από πρόσωπα σε σύμφωνο συμβίωσης. Οι ενδιαφερόμενοι συμπληρώνουν την αίτηση και υποβάλλουν κάποια δικαιολογητικά. Στην συνέχεια ένας ειδικευμένος κοινωνικός λειτουργός αναλαμβάνει την διεξαγωγή κοινωνικής έρευνας του οικογενειακού περιβάλλοντος και άλλων σημαντικών παραγόντων, όπως οι συνθήκες της ζωής, τα κίνητρα για την υιοθεσία κ. ά. Όλοι οι εμπλεκόμενοι έχουν αυστηρή υποχρέωση τήρησης απορρήτου δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.

Όταν ολοκληρωθεί επιτυχώς η κοινωνική έρευνα, οι ενδιαφερόμενοι παρακολουθούν ένα σύντομο πρόγραμμα εκπαίδευσης και στη συνέχεια εγγράφονται στο Εθνικό Μητρώο Υποψηφίων Θετών Γονέων. Η αρμόδια κοινωνική υπηρεσία μεριμνά ώστε να ειδοποιήσει τον υποψήφιο γονέα αμέσως μόλις διαπιστώσει ότι υπάρχει ένα παιδί που οι ανάγκες του ταιριάζουν με τις δυνατότητες του. Ακολουθεί η περίοδος γνωριμίας του υποψήφιου γονέα με το παιδί. Μετά από θετική εισήγηση της αρμόδιας επιτροπής δρομολογείται η νομική διαδικασία για να εκδοθεί δικαστική απόφαση για την υιοθεσία. Υπό το ισχύον νομικό πλαίσιο, οι απαιτήσεις του Έλληνα νομοθέτη για να επιτρέψει σε κάποιο πρόσωπο να υιοθετήσει ένα παιδί σχετίζονται α) με την ηλικία του και τη διαφορά ηλικίας του σε σχέση με το παιδί β) με την δικαιοπρακτική του ικανότητα. Ο κανόνας είναι ότι το πρόσωπο που υιοθετείται είναι ανήλικος, ωστόσο προβλέπεται και δυνατότητα υιοθεσίας ενηλίκου, κατ’ εξαίρεσιν. Η βασικότερη αρχή που διέπει όλη την διαδικασία, είναι ότι η υιοθεσία πρέπει να αποβλέπει στο συμφέρον του υιοθετούμενου. Είναι χαρακτηριστικό ότι για να εκδοθεί δικαστική απόφαση που να αποφασίζει την υιοθεσία ενός παιδιού, είναι απαραίτητη η συναίνεση των άμεσα εμπλεκομένων προσώπων, όπως ο υποψήφιος γονέας, ο σύζυγος του υποψήφιου θετού γονέα, τα τέκνα του υποψήφιου θετού γονέα ανάλογα με την ωριμότητά τους εκφράζουν την γνώμη τους, το ίδιο το θετό τέκνο εφόσον έχει συμπληρώσει τα 12 έτη και ανάλογα με την ωριμότητά του και το κυριότερο, οι φυσικοί γονείς του ανηλίκου, εφόσον βρίσκονται εν ζωή. Αυτονόητα, επειδή η παροχή συναίνεσης από τους φυσικούς γονείς είναι ένα ακανθώδες κοινωνικά και νομικά κομμάτι της διαδικασίας, προβλέπονται και εξαιρέσεις στη διαδικασία παροχής συναίνεσης, καθώς και περιπτώσεις που η συναίνεση των γονέων αναπληρώνεται δικαστικά, όπως όταν οι γονείς έχουν εκπέσει από τη γονική μέριμνα, έχουν άγνωστη διαμονή ή τους έχει αφαιρεθεί η άσκηση της επιμέλειας λόγω κακής άσκησης αυτής και οι τελευταίοι αρνούνται καταχρηστικά να συναινέσουν.

Η υιοθεσία τελείται με δικαστική απόφαση. Το δικαστήριο απαγγέλει την υιοθεσία, εφόσον συντρέχουν οι όροι του νόμου και αφού διαπιστώσει, συνεκτιμώντας και την έκθεση της κοινωνικής υπηρεσίας, ότι, εν όψει της προσωπικότητας της υγείας και της οικογενειακής και περιουσιακής κατάστασης εκείνου που υιοθετεί και του υιοθετούμενου, καθώς και της αμοιβαίας ικανότητας τους προσαρμογής, η υιοθεσία συμφέρει τον υιοθετούμενο. Η υιοθεσία ανηλίκων τηρείται μυστική, το παιδί όμως έχει, μετά την ενηλικίωσή του, το δικαίωμα να πληροφορείται πλήρως από τους θετούς γονείς και από κάθε αρμόδια αρχή τα στοιχεία των φυσικών γονέων του. Με την υιοθεσία διακόπτεται κάθε δεσμός του ανήλικου με τη φυσική του οικογένεια, με εξαίρεση τις ρυθμίσεις περί κωλυμάτων γάμου και ο ανήλικος εντάσσεται πλήρως στην οικογένεια του θετού γονέα του, εξομοιούμενος ως προς τα πάντα, όλα τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του, με τέκνο γεννημένο σε γάμο. Τέλος, η υιοθεσία μπορεί να προσβληθεί με ένδικο μέσο και να λυθεί με δικαστική απόφαση.

Πολλές φορές, βρισκόμαστε σε απόλυτη ετοιμότητα να επισημάνουμε τις αστοχίες του Έλληνα νομοθέτη ή τις δυσλειτουργίες ενός συστήματος, είναι όμως αυτονόητο, ότι αντίστοιχη ετοιμότητα οφείλουμε να επιδεικνύουμε και όταν βελτιώνει, απλουστεύει, θωρακίζει διαδικασίες, όπως αυτή της υιοθεσίας παιδιών, που μεγαλώνουν σε ιδρύματα, αποκαλούν «μαμά» τους φροντιστές τους, δεν γνωρίζουν τι θα πει αποκλειστικότητα και ταυτόχρονα, υπάρχουν παιδικά δωμάτια σε σπίτια που παραμένουν άδεια και περιμένουν …τον μόνιμο τον κάτοικό τους.

Πηγές:

Απόστολος Γεωργιάδης, Οικογενειακό Δίκαιο, Β Έκδοση, Εκδόσεις Σάκκουλα, Αθήνα -Θεσσαλονίκη 2017
https://www.anynet.gr/pubnr